Wit Rusland’s zwarte bladzijde

Dec 12, 2011 by Therese Klok    1 Comment     Posted under: Mediagenieke zaken

Nekschot

Het was dat mijn vriendinnetje Jelena (uit veiligheidsoverwegingen niet haar echte naam) me vroeg om een petitie te tekenen, anders was ik er niet eens van op de hoogte geweest: de doodstrafseis van Belarus tegen de twee verdachten van de bomaanslag op de metro van april eerder dit jaar. Soms lees ik nauwelijks voordat ik mijn handtekening zet, onder contracten, voorwaarden en dus ook petities. Onverstandig, ik weet het, maar deze keer trok dat ene woordje ‘doodstraf’ onmiddelijk mijn aandacht. Ik dacht dat de doodstraf in Europa was uitgestorven? Maar nee, Belarus, ook wel ‘de laatste dictatuur van Europa’ genoemd, voert nog steeds executies (per nekschot) uit. Jaarlijks zelfs, volgens Amnesty International, maar in het geheim, dus officiele statistieken zijn er niet. Belarus, in Nederland beter bekend als Wit-Rusland, heeft te lijden onder een economische en politieke crisis. Sommige analisten vergelijken de economische situatie zelfs met die van Griekenland, het land balanceert al jaren op het randje van faillisement. Het is geen geheim dat Aleksandr Loekasjenko op frauduleuze wijze de laatste verkiezingen heeft gewonnen, voor de vierde keer op rij. Niks geen eerlijke verkiezingen of debatten bij DWDD, hij laat tegenkandidaten gewoon oppakken. Na de laatste verkiezingen, nu een jaar geleden, barstten er spontane demonstraties uit. Oppositieleider Andrej Sannikov was aanwezig bij deze protesten tegen verkiezingsfraude, maar wordt ervan verdacht ze te hebben georganiseerd. Want protesteren is in Belarus ook verboden en daarom zit deze man nu nog steeds in een cel. Een ‘Occupy Minsk’ is bijvoorbeeld ondenkbaar, bovendien is er sinds de devaluatie van de munteenheid met ruim 50% afgelopen mei helemaal geen geld meer om ‘eerlijk te verdelen’. Uiteraard wordt ook deze kwestie genegeerd door de Belarussische overheid, die wel spreekt over ‘moeilijkheden’, maar verder volhoudt dat ‘alles wel goed komt’. Niet geheel onverwacht van een overheid die onafhankelijke pers en media heeft verboden.

Bomaanslagveld

Tegen deze achtergrond werd er op 11 april 2011 een bomaanslag in het Oktjabrskaja (oktoberplein) metrostation in het centrum van Minsk. Veertien mensen overlijden en een onduidelijk aantal personen raakt gewond. Ik weet nog dat ik dacht, bij het bekijken van de nieuwsberichten: “goh, wat weinig”, over het aantal doden, “als je echt schade had willen toebrengen, had dat makkelijk gekund“. Een dag later al was het station volledig opgeruimd en alle schade hersteld, alsof er niks gebeurd was. Drie weken later, toen ik zelf op de plek des onheils stond, was het enige dat aan deze daad herinnerde, de 14 foto’s van de overleden slachtoffers, buiten bij de ingang van het Oktoberplein metrostation.

Mijn initiele gedachten waren niet vreemd, er bestaat in Belarus grote twijfel over de echte toedracht en daders van deze aanslag. Ex-presidentskandidaat Aleksej Michalevitsj zegt dat Loekosjenko er zelf achter zit en de oppositie ervan beschuldigt om ze steviger aan te kunnen pakken. Het zou ook een tactiek zijn om de aandacht van de belabberde ecnomische situatie af te leiden; voorheen gingen gesprekken over de stijgende voedselprijzen en het gebrek aan sterke valuta, nu over de bomaanslag.

Bijzonder is ook dat in een land waar alles langzaam en bureaucratisch gaat, er binnen twee dagen drie verdachten worden opgepakt. Met dank aan CCTV beelden, alhoewel ik sterk twijfel aan de herkenbaarheid van deze ‘donker geklede man met donkere sporttas’. Voor de gelegenheid worden er nog twee aanslagen aan deze personen gekoppeld. Namelijk de bomaanslag in de nacht van 3 op 4 juli 2008, bij een popconcert in Minsk waarbij 49 mensen gewond raakten en die van 22 september 2005. Bij die laatste explodeerde er een bom die in een bloemenperkje buiten een druk cafe in Vitebsk was verstopt. Destijds werd een aanslag uitgesloten en noemde Loekosjenko het een actie van hooligans: “jonge mensen komen bij elkaar, worden dronken en dan gaat er wel eens wat mis“. Toch werden er vijf verdachten aangehouden, maar het is onduidelijk wie en wat er met hun gebeurd is.

Verdacht = veroordeelt
Nu krijgen in ieder geval de twee 25-jarige jongemannen Dmitri Konovalov en Vadislav Kovaljov de schuld. Die eerste bekende aanvankelijk schuld, maar trok later deze verklaring weer in, die onder druk zou zijn afgelegd. Hij verklaarde dat hij tijdens zijn ondervraging hoorde hoe zijn vriend in een naastgelegen kamer in elkaar werd geslagen. Volgens een ‘gevluchte Wit-Russische veiligheidsfunctionaris‘ zijn de twee jongens er in geluisd, maar duidelijker wordt het verhaal nog steeds niet. Door de officier van justitie worden de twee afgeschilderd als ‘extreem gevaarlijk voor de samenleving’ en hun daden niet politiek gemotiveerd, maar ‘anti-mensheid’. Desondanks spreekt de media wel over terrorisme, en dat impliceert een politiek (of religieus) doel. Aan de overige kenmerken van terreur (gebruik of dreiging van ernstig geweld en burgerslachtoffers) is sowiezo al voldaan met deze actie.

Het is onderdeel van het Belarussische rechtssysteem om ter dood veroordeelde verdachten (en hun familie en advocaten) niet op de hoogte te stellen van datum en tijdstip van executie, tot een paar minuten van te voren. Waarschijnlijk is dus het eerstvolgende bericht wat we hier over zullen horen, de daadwerkelijke voltrekking van het vonnis. Hoger beroep is per definitie niet mogelijk.

Shockerend vind ik ook dat er nauwelijks media-aandacht voor deze kwestie in de Nederlandse pers is. Ook op nujij.nl zijn er 0 (nul!) reacties van lezers, terwijl een domme actie van een smsende automobilist maar liefst 194 personen tot een meningsuiting mobiliseerde.

Er zijn nog zo veel vragen: waar is de derde verdachte gebleven? Welke band hebben deze jongemannen dan met de ‘oppositie’? Waarom is er niks bekend over een eventueel alibi voor de eerder gepleegde aanslagen (want die hebben ze vast)? Wat gaat Europa doen om Belarus te wijzen op hun overtredingen van de internationale mensenrechten? Het treurige antwoord is dat we er waarschijnlijk nooit achter zullen komen, dat Europa niks doet behalve vriendelijk vragen om toch maar niet de executie uit te voeren en Belarus gewoon doorgaat met het inperken van mensenrechten op alle mogelijke manieren. Ondertussen leeft Jelena in angst; ze is bang om gewoon thuis gearresteerd te worden en te worden beschuldigd van willekeurige onopgeloste zaken. Wat mij betreft is dat ook terrorisme.

Geef je mening